HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Poollicht waarnemen en voorspellen

Op verschillende plaatsen in de wereld is op 29 en
30 oktober 2003 poollicht waargenomen. Volgens
KNMI-meteoroloog Jacob Kuiper, die samen met
Casper ter Kuile van de Dutch Meteor Society uitge-
breide waarnemingen heeft gedaan en talloze foto's
heeft gemaakt, was het het poollicht vergelijkbaar met
het zeer fraaie poollicht van 1989. Opmerkelijk was de
zeldzame helderheid tussen half tien en tien uur, waar-
door het mogelijk was een krant te lezen. De zonne-
stormen hebben enorme schade aangericht aan twee
Japanse satellieten. Eén van de Japanse satellieten,
die gebruikt wordt voor milieuonderzoek, is waarschijn-
lijk zelfs onbruikbaar geworden. Volgens Anne Taube
van de ruimtevaartorganisatie Eumetsat hebben de
satellieten van Meteosat geen hinder ondervonden van
de zonnestormen.  Alles functioneert naar behoren.
Het tijdschrift Zenit besteedde het januari nummer van
2004 uitgebreid aandacht aan het poollicht van
oktober 2003 en de zonnevlek die zorgde voor dat
fraaie poollicht. Zenit is verkrijgbaar in de boekhandel.
Poollicht, ook wel noorderlicht, Aurora Borealis (noor-
delijk halfrond) of Aurora Australis (zuidelijk halfrond)
genoemd, hangt samen met grote activiteit op de zon.
Het kleurrijke lichtspel ontstaat wanneer geladen
deeltjes die vrijkomen bij uitbarstingen op de zon,
de aardse dampkring binnendringen. Er moet echter
aan een groot aantal voorwaarden worden voldaan wil
dat gebeuren en dan nog is het niet zeker dat er in
onze streken poollicht te zien is.

De zonnevlekken, donkere gebieden op de zon, waar
vaak zonne-uitbarstingen plaatsvinden (de coronale
massa uitstoot) moeten recht op de aarde gericht zijn.
Alleen dan kunnen de vrijgekomen deeltjes Een tot
twee dagen later de dampkring binnendringen in de
buurt van de noord- en Zuidpool van de aarde.
Dat veroorzaakt verstoringen van het magnetisch veld,
waardoor bij de polen en bij sterke verstoringen ook in
West-Europa poollicht zichtbaar kan worden.
De magnetische storm duurt niet lang en kan na enkele
uren ophouden. Bovendien moeten de verschijnselen
zich in de avond of nacht voordoen, zodat het donker
genoeg is. In de periode van enkele weken rond de
langste dag is het in West-Europa meestal te
schemerig. Ook kunnen wolken het zicht ontnemen van
het poollicht dat op meer dan 100 kilometer hoogte
ontstaat. Poollicht kan soms een paar dagen na elkaar
of met tussenpozen van enkele dagen te zien zijn.
Betrouwbare verwachtingen zijn niet te geven. Wel is
de kans op een herhaling na ongeveer 26 dagen iets
groter. De zon draait om zijn as en dan zijn de zonne-
vlekken, die eerder poollicht veroorzaakten opnieuw
naar de aarde gericht. Het is echter niet zeker of dan
weer een nieuwe uitbarsting zal optreden.

Tegenwoordig wordt poollicht snel gemeld via de
media en internet en is veel voorinformatie beschikbaar.
Zonnectiviteit en zonne-uitbarstingen worden met satel-
lieten gevolgd. Storingen in het radioverkeer op de
korte golf of het juist beter doorkomen van FM-zenders
kunnen ook een aanwijzing zijn voor mogelijk poollicht.
Gewoonlijk is zwak poollicht vanaf een donkere locatie
in ons land op ongeveer zeven dagen te zien maar in
jaren met grote zonneactiviteit kan het wel op 15 dagen
optreden. Slechts een enkele maal is het zo uitbundig,
zoals op 13 maart 1989, 20 oktober 1989, 7 april 2000
en jongstleden 19 en 20 januari 2026. Poollicht is een
indrukwekkende gebeurtenis die diepe indruk maakt.
Het verschijnsel is het best te zien vanaf een donkere
plaats met goed uitzicht in noordelijke richting.
Het mooist is het soms helderrode poollicht te zien als
de maan niet schijnt en de lucht weinig stof of
waterdamp bevat.