HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Valwinden

Flinke (onweers)buien kunnen vergezeld van
valwinden. Een valwind ontstaat als een enorme
hoeveelheid koude lucht uit een intensieve buienwolk
omlaag stort. Zware onweersbuien groeien uit tot grote
hoogte. De wolkentoppen bereiken hoogtes tot 14 km.
Op grote hoogte kan het zo’n 60 graden vriezen.
Een onweerswolk is een sterk kolkende luchtmassa
waarin warme lucht omhoog en koude lucht omlaag
beweegt. De warme lucht zorgt voor de aangroei van
de wolk, de kou komt met de neerslag omlaag.
Vandaar dat de lucht vooral daalt in dat deel van de bui
waar ook neerslag valt. De eerste windstoten treden
dan ook meestal op aan de rand van de bui. Het gebied
met windstoten kan soms enkele kilometers breed zijn.
De wind aan het aardoppervlak steekt al op voor de
eerste druppels vallen. De zware bui is nog op afstand
terwijl de wind binnen een paar minuten kan toenemen
tot meer dan 100 km./uur. Dat is heel verraderlijk, zeker
voor watersporters die geen kant meer op kunnen en
ook voor het wegverkeer. Het windveld bij een buien-
wolk kan ook scherper begrensd zijn. De kou stort dan
in een klein gebied met een doorsnede van slechts een
kilometer omlaag. De lucht raakt daarbij in een versnel-
ling waardoor de wind toeneemt. Op het aardoppervlak
zoekt de kou met die enorme snelheid een weg in
allerlei richtingen. De lucht spat als het ware uiteen.
Zo’n valwind of downburst, zoals dat ook wordt
genoemd, is vooral gevaarlijk door de plotselinge wind-
toename. De krachten die vrijkomen zijn groot en
kunnen in een gebied van vele honderden meters breed
en kilometers lengte schade aanrichten. Bij een valwind
liggen de getroffen objecten in min of meer rechte lijnen
in de richting van de wind.

Valwinden worden vaak verward met windhozen,
die ook veel schade kunnen aanrichten. De schade bij
een hoos is echter geconcentreerder. Een spoor van
vernieling verraadt waar deslurf van de windhoos het
aardoppervlak raakte. Van een windhoos is sprake als
de slurf die vanuit de wolk omlaag komt contact heeft
gemaakt met de grond. Bij een windhoos wordt
materiaal opgezogen dat vele tientallen kilometers
verder wordt gedeponeerd. Vaak blijft het bij een wind-
hoos in wording waarbij het slurfje als een uitstulping
onder de wolk zichtbaar is. Bij een valwind treedt geen
slurf op, maar de wind kan wel leiden tot wervelingen.
De weerkundigen noemen wervelingen aan de zijkant
van het gebied met valwinden gustnado’s. Zulke werve-
lingen duren hooguit enkele minuten en vaak veel
korter. Ze bereiken een hoogte van één tot enkele
meters. In tegenstelling tot een windhoos heeft een
gustnado geen contact met de wolk, maar er treden
wel lokale versnellingen van de wind op. Valwinden die
vergezeld gaan van gustnado’s kunnen windsnelheden
bereiken van 200 tot 250 km./uur. Berucht zijn de val-
winden bij Borculo op 10 augustus 1925. Lange tijd
werd die ramp aangeduid als een tornado maar onder-
zoek wees op valwinden mogelijk met gustnado’s.
Op 14 juli 2010 werd een camping bij Vethuizen zeer
waarschijnlijk ook door valwinden getroffen. Ook op
5 augustus 2013 kwamen lokaal waarschijnlijk val-
winden voor onder meer bij Lippenhuizen en Gorredijk
in Friesland. Waarschijnlijk was op 24 augustus 2024
bij Wytgaard ook sprake van een valwind tijdens een
zware onweersbui met veel wind en regen.


KNMI / Weer Servicedienst Leeuwarden/Wytgaard