HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Weer op de kaart

De weerkaart is misschien wel het meest karakteristieke
product van de weerkundigen. Na anderhalve eeuw is de
weerkaart nog altijd een ideaal middel om het weer te
beschrijven. De geschiedenis van de Nederlandse weer-
kaart begint met de weerkundige Buys Ballot. In 1852
maakte hij de eerste schetsen. Uit de weinige gegevens
was hij in staat zijn beroemde wet te formuleren: staande
met de rug naar de wind, bevindt het lagedrukgebied
zich op het noordelijk halfrond links van de waarnemer en
het hogedrukgebied rechts. Buys Ballot was er vroeg bij
maar niet de eerste die weerkaarten maakte.
In 1668 publiceerde de Engelse sterrenkundige Edmund
Halley een kaart met windgegevens. De eerste uitge-
breide weerkaarten uit de tweede helft van de 19e eeuw
waren van de Duitser Heinrich W Brandes. Hij verwerkte
metingen van de Societas Meteorologica Palatina, een
van de eerste weerorganisaties van de Duitse keurvorst
Karl Theodor. Wat op een weerkaart het meest in het
oog springt zijn de hoge- en lagedrukgebieden met de
isobaren. Dat zijn lijnen rond die druksystemen die plaat-
sen met elkaar verbinden waar de luchtdruk hetzelfde is.
Naast isobaren zijn er ook isothermen, lijnen die plaatsen
met dezelfde temperatuur verbinden, een vondst uit 1817
van de beroemde geograaf Alexander von Humboldt.

In de loop van de 19e eeuw verschenen de eerste weer-
kaarten met isobaren en isothermen. Buys Ballot begon
er toen ook in ons land mee maar pas in de jaren tachtig
kwamen de dagelijks weerkaarten voor een breed publiek
beschikbaar. Frankrijk was eerder: het Franse publiek
kon zich al in 1863 abonneren op dagelijkse weerkaartjes.
Buys Ballot ondervond in ons land weerstand van sceptici
die niet geloofden in het wetenschappelijke weerbericht en
meer vertrouwen hadden in de volksweerkunde. Ondanks
de geringe publieke belangstelling is het KNMI in 1881
begonnen met dagelijkse weerkaartjes. De eerste ver-
schenen bij het toenmalig filiaal in Amsterdam. Het Stads-
waterkantoor verspreidde de kaartjes en verschillende
opticiens hingen ze in de etalage. In de loop van de 20e
eeuw ging de weerkaart steeds meer bieden. Een door-
braak in 1939 was de ontdekking van fronten, die de voor-
ste begrenzing van een andere luchtsoort bijvoorbeeld
kouder of warmer. Na de oorlog werden de dagelijkse
weerkaartjes uitgebreid met waarnemingen van de weer-
ballon die metingen doet tot enkele tientallen kilometers
hoogte. Sinds 1983 worden de kaartjes getekend door
computers. Tegenwoordig zijn de computerkaarten met
weersverwachtingen tot zelfs 15 dagen vooruit niet meer
weg te denken uit de meteorologie.