HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Meteorologische lente

Met het begin van de maand maart staat voor de
weerkundigen de lente op de kalender. Voor de sterren-
kundigen, die uitgaan van de stand van de aarde ten
opzichte van de zon laat het voorjaar nog tot 20 maart op
zich wachten. In de natuur zien we de lente door het nu
wat zachtere weer inmiddels iets ontwaken. In 2011 was
de lente er vroeg bij, zo'n 15 tot 20 dagen eerder dan
normaal, in 2008 kwamen sommige voorjaarsbloeiers
zelfs nog ruim drie weken eerder in bloei. Voor de lente-
verwachtingen is door de Natuurkalender in Wageningen
een model ontwikkeld voor planten en vlinders. Daarmee
wordt berekend wanneer de eerste waarnemingen van
bloei en bladontplooiing worden verwacht en wanneer
bepaalde vlinders gaan vliegen. De verwachtingen zijn
gebaseerd op tienduizenden historische waarnemingen
met gegevens van het KNMI en berekeningen van het
weer en verwachtingen. Door de opwarming van de
laatste decennia is de lente in de natuur de laatste jaren
vaak vroeg begonnen. De gemiddelde bloeidatum is in
de laatste jaren zo'n drie tot vier weken vervroegd ten
opzichte van de periode vóór 1988. In het warmere
klimaat blijft de vertrouwde grilligheid van het weer echter
behouden. Soms kan het dus ook weer koud zijn en kan
het voorjaarsachtige weer binnen een paar dagen plaats-
maken voor een nasleep van de winter. Koude extremen
zoals in eind februari en maart van 2018 worden wel
minder in aantal en duren minder lang maar de grotere
zeldzaamheid maakt ze des te opvallender.

Uit historische gegevens blijkt dat de lente in lang
vervlogen tijden soms heel laat was. Zeker in de Kleine
IJstijd, die zijn hoogtepunt bereikte in de zestiende en
zeventiende eeuw. Legendarisch was de voorjaarskou in
1667 toen de koudegolf tot midden april aanhield en het
weer in mei aan Kerstmis deed denken. In de tweede
helft van maart 1667 lag er nog zoveel ijs dat men met
paarden de Zaan op ging. Eind maart lag de Zuiderzee
nog dicht. In Duitsland vriezen de Elbe, Weser en andere
rivieren in maart weer dicht en er valt volop sneeuw bij
harde wind. Ook in 1670 stonden onze voorouders begin
april nog op de schaats. Half april had het scheepvaart-
verkeer nog last van het ijs. Uniek was ook de extreem
koude lente van 1740, die volgde op een van de ijzigste
winters ooit. De trekvaart tussen Haarlem en Leiden lag
80 dagen stil door het ijs. Op 13 maart 1740 reed men
nog met wagens en sleden over de Zuiderzee, het ijs
heeft een dikte van naar schatting 50 tot 60 cm.
De temperatuur kwam in maart nauwelijks boven de
5 graden en zelfs in mei sneeuwde het nog. Opmerkelijk
was ook de late winter in maart 1845, met gemiddeld
-2.3 graden de koudste voorjaarsmaand in de
geschiedenis. Halverwege de maand vroor het nog meer
dan 20 graden en eind maart 1845 waren de rivieren in
ons land nog bevroren.