HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Kwikbarometer

De barometer is een van de oudste en nog altijd
populairste instrumenten. Al in 1612 beschreef de
astronoom Isaac Beeckman uit Zierikzee het principe
van de luchtdruk. Hij was de allereerste in de wereld met
een heus weerstation, maar zijn instrumentarium bleef
beperkt tot een waterthermometer en een windwijzer.
De barometer om de luchtdruk te meten bestond nog niet.
Dit instrument werd in 1644 uitgevonden door Evangelista
Torricelli (1608-1647). Hij slaagde erin de luchtdruk zicht-
baar te maken in een buis van tien meter lengte die hij
met water vulde. Kort daarna herhaalde hij de proef met
kwik, dat veel zwaarder is. De buis hoefde dan niet meer
zo lang te zijn, omdat de luchtdruk het zware kwik hooguit
zo'n 79 centimeter in de buis omhoog kon duwen. In 1643
bedacht Lucien Vidie dat ook een luchtledig doosje
geschikt was om de druk te meten. Hoe hoger de druk,
hoe meer het doosje werd ingedrukt. Via een veer kon de
beweging van het luchtledige doosje worden overgebracht
op een wijzer. De zogenaamde aneroïde barometer, met
een wijzer die de druk op een schaalverdeling aangeeft,
is als huisbarometer het bekendst. Het metertje reageert
niet snel, maar door er met de vingers op te tikken ver-
springt de wijzer en wordt duidelijk of de luchtdruk stijgt of
daalt. Tegenwoordig is de vloeistofbarometer echter
weer in. Vooral de contra-barometer van Huygens geniet
grote bekendheid vanwege het design. De natuurkundige
Christiaan Huygens, zoon van de dichter Constantijn
Huygens, ontwierp een variant op de buis van Torricelli.

Het instrument bevat zowel kwik als vloeistof. Het kwik
drukt afhankelijk van de luchtdruk de vloeistof omhoog
zodat de hoogte van de vloeistof de luchtdruk aangeeft.
Het is zo gemaakt dat de veranderingen in de luchtdruk
worden uitvergroot en de stand ook op afstand goed af
te lezen is. Op de barometer van Torricelli is de druk veel
moeilijker af te lezen. Het gebruik van kwik is volgens een
besluit van het Europees Parlement in nieuwe barometers
niet meer toegestaan. Op internet kunt u de actuele lucht-
druk in hectoPascal voor verschillende plaatsen in het
land is te vinden in de weerrapporten in onze rubriek weer.
Een deel van die informatie wordt ook vermeld op NOS
teletekst pagina 705, subpagina's 1 en 2 en op de
website van het KNMI onder actuele waarnemingen.
U kunt uw barometer dan instellen op de luchtdruk van het
weerstation dat het dichtst in de buurt ligt. Kwikbarometers
kunt u niet zelf afregelen. De stand die dit type barometers
aangeeft is vooral afhankelijk van de hoogte van uw woon-
plaats en zal iets afwijken van de luchtdruk die het KNMI
in de weerrapporten vermeldt. De luchtdrukafname met
de hoogte is gemiddeld 1 hPa per 8 meter. Op 40 meter
hoogte wijst de Huygens - barometer dus 5 hPa lager dan
op zeeniveau. Naast de kwikbarometer bestaat tegen-
woordig ook de ecocelli barometer waarvan de werking
berust op de samendrukbaarheid van gas afhankelijk
van de temperatuur. Aan de hand van een beweegbare
schaal kan de luchtdruk exact worden ingesteld.