HET
WEER,
NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen
zijn soms niet meer helemaal up to
date,
onze excusses daarvoor,
red.
Kijken naar het weer door een scherpere bril
Een nieuwe
weersatelliet, die in december 2022 is
gelanceerd, houdt het weer
in Europa veel scherper
in
de gaten dan tot nu toe mogelijk was.
De eerste
test-
beelden zijn veelbelovend. De satelliet maakt vaker
nieuwe
opnames,
elke 10 minuten, in meer golflengtes
(kleuren) en veel meer
details.
Zo kunnen we bijvoor-
beeld
de ontwikkeling van gevaarlijk weer
beter volgen.
Om welke satelliet gaat het?
Het gaat om de nieuwe
MTG-I satelliet (Meteosat Third
Generation-Imager)
van de Europese ruimte-organisatie
EUMETSAT. De satelliet is
gelanceerd
en bevindt zich
nu op ongeveer 36.000 kilometer
hoogte
recht boven de
evenaar in een zogenaamde
geostationaire
baan.
De snelheid waarmee de satelliet
door de ruimte vliegt
is zo gekozen dat hij precies meedraait met de aarde
en de zwaartekracht hem op zijn
plek
houdt.
Recht naar
beneden kijkend ziet de satelliet altijd
hetzelfde
stukje
aarde, net
buiten de westkust van Afrika,
een stukje
oceaan dat de Golf van
Guinea heet.
Naar het
noorden
kijkend heeft de satelliet een goed zicht op
het
weer in
Europa (figuur 1).
Wat meet de satelliet?
De satelliet maakt iedere
10 minuten 16 gedetailleerde
foto's van de aarde
onder zich (figuur 1), elk door een
ander kleurenfilter. Een
foto is in feite een
meting van de
hoeveelheid licht die vanaf een voorwerp op de
camera
valt.
De gekozen kleurenfilters zorgen voor foto's waarop
alleen
verschillende
kleuren zichtbaar licht of infrarood
licht te zien zijn. Ze
geven informatie over
het
gereflecteerde zonlicht en de warmtestraling die wordt
uitgezonden door
het aardoppervlak, broeikasgassen
in de atmosfeer en door
wolken.
Daarnaast houden vier
speciale camera's voortdurend
lichtflitsen van
bliksemontladingen in de gaten.
De metingen worden doorgeseind
naar
het controle-
centrum van EUMETSAT in het Duitse Darmstadt en
vandaar
verspreid en verwerkt tot bruikbare informatie.
Naar verwachting
komt de
informatie van MTG-I in 2024
op routine-basis beschikbaar.
Welke informatie levert dat op?
De 16 beelden per 10
minuten en de gemeten
lichtflitsen geven informatie
over onweer, buien, wind en
temperatuur (figuur 2). Het geeft
onze
meteorologen op
korte termijn ('nowcasting') extra informatie
over
gebieden
waar gevaarlijk weer zou kunnen optreden.
Dit is essentieel voor
ons
Early
Warning Centre om
tijdig te kunnen
waarschuwen. Bovendien wordt de
kwaliteit van weermodellen verbeterd doordat ze extra
gegevens
krijgen om
berekeningen te doen.
Er wordt ook gewerkt aan
nieuwe methodes om nauw-
keurigere informatie
over wolken, mist, zonnestraling en
deeltjes in de lucht uit de
beelden af te
leiden. Dit is van
belang voor de luchtvaart en scheepvaart en
in
toenemende
mate ook de (duurzame) energiemarkt om
tijdig grote
schommelingen in de
opbrengst van zonne-
energie te zien aankomen.
Figuren eventueel
aanklikken s.v.p.
18-19 maart 2023 van de MTG-I satelliet.
Bron: METEOSAT/ESA.
MTG-satellieten: Monitoring van onweer, buien,
wind en de verticale verdeling van temperatuur
en vocht in de atmosfeer.
Bron: ESA-EUMETSAT
vier camera's van de MTG-I satelliet waarop de
bliksemflitsen te zien zijn van onweersbuien op
2 juni van dit jaar. Bron: EUMETSAT
Waarom een nieuwe generatie weersatellieten?
Twee redenen. Satellieten
hebben een beperkte
levensduur (orde 20 jaar)
en de nieuwe satellieten
maken meer en betere metingen mogelijk.
De satellieten van de tweede generatie (MSG)
zijn nu
nog actief,
zodat metingen van de nieuwe
MTG-I-satelliet kunnen worden
vergeleken.
Als we de verschillen
tussen de metingen goed
kennen, kunnen we
daarvoor correcties aanbrengen
en de meetreeksen van
verschillende
generaties
satellieten aan elkaar knopen. Deze lange, homogene
meetreeksen zijn geschikt voor klimaatonderzoek.
De temperatuur
in
Nederland stijgt sinds eind jaren
zeventig met gemiddeld 0.4℃
per 10 jaar.
Lange meetreeksen van bewolking, luchtvervuiling en
teruggekaatste
zonnestraling vanuit de ruimte zijn
onmisbaar om erachter te
komen wat de
temperatuur-
stijging precies veroorzaakt. Met deze informatie
kunnen we
checken of onze klimaatmodellen de
ver-
anderingen die we in de
metingen
zien,
goed kunnen
reproduceren. Dat geeft dan meer
vertrouwen in
de
uitkomsten van deze modellen voor
de klimaat-
verandering in de
toekomst.
Wat kunnen we nog meer verwachten?
Eind 2024 is de MTG-S
(sounder) gelanceerd.
Dit zusje van de MTG-I scant
lichtsignalen vanuit het
aardoppervlak en
verricht
metingen van de hele
verticale atmosfeer.
Dit gebeurt
met twee
instrumenten.
Het ene
instrument
gebruikt
infrarood licht en maakt
een
opname van de
hele
aarde onder zich. Hieruit is de
verticale verdeling van
temperatuur en
waterdamp
in de
atmosfeer af te
leiden. Elk half uur is een nieuwe
analyse
van deze
verticale doorsnede van de
atmosfeer
boven Europa
beschikbaar.
Het andere
instrument
gebruikt
ultraviolet en zichtbaar licht en
licht in het
nabij
infrarood. Dit instrument scant alleen
Europa en geeft
ieder uur informatie over de samenstelling van de
atmosfeer boven Europa.
Hiermee krijgen we nauw-
keurige informatie over de
luchtkwaliteit
in Europa.
Met de MTG-I krijgt
de
meteoroloog een scherpere
normale bril, met de
MTG-S één met varifocale glazen.
KNMI-klimaatbericht door Ruben IJpelaar
KNMI /
Weer Servicedienst Leeuwarden/Wytgaard