HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Weersinformatie en weerberichten zijn ten tijde van
oorlog van groot militair strategisch belang. Hoe was de
meteorologische dienstverlening van het KNMI tijdens de
Tweede Wereldoorlog? Het KNMI anticipeerde tijdig op
de dreigende oorlog. Na de mobilisatie in 1939 werd
samen met Defensie een regeling getroffen voor de in-
richting van een Algemeen Weerstation dat in oorlogstijd
het centrum van samenwerking tussen het KNMI en De-
fensie moest worden. Na de Duitse inval op 10 mei 1940
vertrok een aantal medewerkers naar Badhoevedorp
voor de inrichting van het Algemeen Weerstation.
Het Algemeen Weerstation moest de generale Staf van
Defensie zo lang mogelijk van weersinformatie voorzien.
Dezelfde dag stopte het KNMI met de levering van
publieke weerberichten aan de media. Door de spoedige
capitulatie is het Algemeen Weerstation niet operationeel
geweest. Na de capitulatie kwam het KNMI onder Duits
gezag. De 'K' van Koninklijk verdween uit de naam van
het instituut en de weerkamers in De Bilt en op Schiphol
werden gesloten. Het verrichten van synoptische (d.w.z.
voor operationele verwachtingen bestemde) waar-
nemingen en het verspreiden van weersverwachtingen
werd verboden. Het werk ging echter zoveel mogelijk
door maar beperkte zich tot wetenschappelijk onderzoek
op het gebied van meteorologie, klimatologie,
oceanografie, seismologie en aardmagnetisme.

De weerkundige waarnemingen ten behoeve van de
klimatologie werden ondanks de oorlog voortgezet in
De Bilt en op een aantal weerstations in het land. In 1943
werd op gezag van Berlijn de Duitse leiding vervangen
waardoor de touwtjes werden aangetrokken en de span-
ningen binnen het instituut toenamen. Tegen het einde
van de oorlog zijn miljoenen ponskaarten en zo’n 20.000
onvervangbare scheepsjournalen naar Duitsland
weggevoerd. De ponskaarten zijn teruggekomen maar
de scheepsjournalen niet waardoor een schat aan
gegevens verloren is gegaan. In de laatste oorlogs-
maanden werd de situatie steeds moeilijker en op
26 maart 1945 werd het KNMI voor onbepaalde tijd
gesloten. De KNMI-gebouwen werden tot verboden
terrein verklaard. Enkele medewerkers verzorgden
clandestien waarnemingen voor de geallieerde oorlogs-
voering en een van hen, Guus van Ginkel, is gefusilleerd.

Oorlogsslachtoffers

Guus van Ginkel
Radiotelegrafist en waarnemer Guus van Ginkel kwam
in 1943 in contact met een Utrechtse verzetsgroep die
allerlei voor de geallieerden belangrijke informatie naar
Londen seinde. Hij voorzag die groep wekelijks van
meteorologische waarnemingen, waarmee de
dagelijkse waarnemingen van de verzetsgroep in het
centrum van Utrecht konden worden geijkt. Weerkundige
gegevens waren van strategisch belang voor de
geallieerden. Die activiteit was dus door de nazi’s streng
verboden. Guus van Ginkel werd op 17 november 1944
op het KNMI gearresteerd wegens meewerken aan ver-
zending van meteo-gegevens naar de geallieerden en
gevangen gezet in Amsterdam. Als vergelding voor een
aanslag op een trein op 15 december werd hij op
33-jarige leeftijd samen met twee andere gedetineerden
nog diezelfde dag aan de spoordijk langs de Tugelaweg
in Amsterdam gefusilleerd. Guus van Ginkel en zijn
kameraden worden herdacht met een monument op de
plaats waar hij is gefusilleerd, een monument op de
Eerebegraafplaats in Bloemendaal en met een plaquette
in de ontvangsthal van het KNMI.

Kittie Koperberg
De Joodse bibliothecaresse Kittie Koperberg trad in
1938 in dienst van het KNMI. Daarvoor was ze een aantal
jaren als biologe werkzaam bij de Amsterdamse Keurings-
dienst van Waren. Op 21 november 1941 werd zij samen
met 2500 ander  Joodse ambtenaren ontslagen in
opdracht van Arthur Seyss-Inquart, Rijkscommissaris van
Nederland namens nazi-Duitsland. Samen met haar zus
dook Kittie onder in Epe, maar door een ongelukkig
toeval werd hun schuilplaats ontdekt en werden ze samen
met zeven mede-onderduikers gearresteerd. Via de
Hollandse Schouwburg en Westerbork werden zij naar
vernietigingskamp Sobibór in Polen vervoerd waar zij
direct na aankomst op 14 mei 1943 werden vermoord.

KNMI / Weer Servicedienst Leeuwarden/Wytgaard