HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Vliegtuigstrepen

Soms zijn op uitgebreide schaal sluierwolken te zien
die voor een deel worden veroorzaakt door vliegtuigen.
Een bijzondere situatie deed zich voor op 21 en 22 mei
2002. De hardnekkige vliegtuigstrepen hingen samen
met een vochtige luchtlaag op ongeveer 8 kilometer
hoogte en mengden zich met de hoge bewolking die
van nature aanwezig was. Door het binnenstromen van
drogere lucht op 23 mei is de hoeveelheid hoge sluier-
bewolking op sterk afgenomen en in de diep blauwe
hemel lossen ook de vliegtuigstrepen snel op. De witte
vliegtuigstrepen, die het zonlicht iets kunnen temperen,
zijn kunstmatige wolken die ontstaan doordat uitlaat-
gassen van vliegtuigmotoren de hoeveelheid water-
damp en roetdeeltjes in de lucht op de vliegroute doen
toenemen. Dat gebeurt meestal rond 10 kilometer
hoogte in de atmosfeer, waar de lucht zeer koud is en
het meer dan 40 graden vriest. Koude lucht kan maar
weinig waterdamp bevatten en de extra waterdamp,
die daar in de lucht wordt gebracht, leidt daarom direct
tot wolkenvorming in de vorm van strepen. De streep
begint meestal een eindje achter het vliegtuig, omdat
de warmte van de uitlaatgassen wolkenvorming dichtbij
de motoren belemmert. De vliegtuigstrepen worden
"contrails" (samenvoeging van condensation en trails)
genoemd en in de weerrapporten (zie onze rubriek
weer) als bewolking vermeld. De strepen verraden veel
over de atmosfeer op grote hoogte. Lossen ze snel op
dan wijst dat op droge lucht en is de kans op een weers-
omslag klein. Lossen de vliegtuigstrepen langzaam op
en groeien ze flink uit dan is er in de regel een weers-
verandering op til, die hooguit een paar dagen op zich
laat wachten.

De meer uitgestrekte wolkensluiers zijn soms moeilijk
te onderscheiden van natuurlijke hoge bewolking en
blijven lang in tact. Uit satellietwaarnemingen blijkt dat
vliegtuigstrepen in onze omgeving in veel gevallen lan-
ger dan een dag blijven bestaan maar dan zijn ze niet
meer als zodanig herkenbaar en zichtbaar als hoge
cirrusbewolking. De wolken op die hoogte bestaan ge-
heel uit ijskristallen. Door breking en weerkaatsing van
zonlicht zijn er soms optische verschijnselen in te zien,
zoals een gekleurde bijzon. In internationaal verband
wordt onderzoek gedaan naar de invloed van het lucht-
verkeer op de atmosfeer. Het Intergouvernementele
Panel op het gebied van klimaatveranderingen (IPCC)
stelt vast dat vliegtuigen, die naast kooldioxide nog
verschillende andere stoffen uitstoten, op een com-
plexe manier invloed hebben op het klimaat. Het effect
van op het klimaat van mogelijke veranderingen in de
bewolking door het vliegverkeer is belangrijk maar
onzeker. Naast de vliegtuigstrepen gaat het ook om
hoge bewolking die het broeikaseffect verder versterkt.
Uit onderzoek blijkt dat de afwezigheid van het vlieg-
verkeer door het drie-daagse vliegverbod boven de
Verenigde Staten na de aanslagen van 11 september
geen effect had op het temperatuurverschil tussen
dag en nacht.