Kans op een Elfstedentocht eens in de twaalf jaar

De kans op een periode die koud genoeg is voor een
Elfstedentocht is nu ongeveer eens in de twaalf jaar.
Een eeuw geleden was dat nog eens in de 5 jaar.
Dit blijkt uit onderzoek van KNMI en Planbureau voor
de Leefomgeving (PBL). Als we de opwarming van de
aarde tot 2ºC beperken, blijft de kans hangen op
ongeveer eens in de 20 jaar. Echter, als de aarde
verder opwarmt neemt de kans op Elfstedentochten af
tot rond de 1 op 100 jaar in 2050 en nog minder daarna.

Rekenen met koude dagen

Iedere winter hoopt Nederland op een Elfstedentocht.
Een Elfstedentocht vereist een lange strenge vorst-
periode. De criteria voor het organiseren van een
Elfstedentocht zijn aan verandering onderhevig.
De eerste paar tochten konden op dunner ijs verreden
worden omdat er nog niet zoveel mensen meededen.
Vijfenveertig jaar geleden werd de tocht pas georgani-
seerd als er 15 centimeter ijs lag en dan waren er nog
drie dagen nodig voor de organisatie van de tocht.

Als de temperatuur 15 dagen lang laag genoeg is, kan de
tocht meestal georganiseerd worden

Tegenwoordig is dat aantal dagen teruggebracht tot
twee en wordt met een ijsgroeimodel in combinatie
met de weersverwachting ingeschat hoe dik het ijs dan
zal zijn. Daarom rekenen we niet met de Elfsteden-
tochten zelf, maar met de koude die daarvoor nodig is.
Het blijkt dat als de temperatuur vijftien dagen lang laag
genoeg is, de tocht meestal georganiseerd kan worden.
De drempel komt overeen met een temperatuur in
De Bilt onder de −4.2 ºC. Dan nog kan het misgaan: in
2012 was het koud genoeg maar bleef het ijs te dun
door sneeuwval op een ongelukkig moment.

Acht procent kans op een Elfstedentocht

Het is lastig de trend in winterextremen te bepalen,
omdat er grote verschillen zijn tussen strenge en zachte
winters. Toch is er een trend naar hogere temperaturen
waarneembaar (zie figuur 1). De koude winters (blauwe
uitschieters naar beneden) worden minder koud.
De trend is veel kleiner dan de variaties van jaar op jaar:
het verschil tussen 2012 (−5.8 ºC) en 2014 (+3.7 ºC) is
veel groter dan de
langzame gemiddelde opwarming van 1.5 tot 2.0 graden.
De trend kan dus alleen met geavanceerde wiskundige
methodes bepaald worden en is zelfs dan nog onzeker.

Dit betekent niet dat er telkens 12 jaar tussen zit maar dat de
kans elk jaar 1 op 12 is

Hier komt uit dat in 2024 er ongeveer 8 procent kans is
op een Elfstedentocht (met een onzekerheidsmarge van
5 % tot 19 %). Dit wordt ook wel aangeduid met eens in
de 12 jaar. Dat betekent niet dat er telkens 12 jaar
tussen zit maar dat de kans elk jaar 1 op 12 is. Aan het
begin van de twintigste eeuw was dit nog ongeveer
20 %, dus 1 op 5 jaar. 

Toekomst

We hebben deze berekeningen ook uitgevoerd voor de
vier KNMI' 23 klimaatscenario's. In elk scenario neemt
de kans verder af omdat Nederland opwarmt. Hoeveel
hangt af van twee factoren: hoeveel de wereld verder
opwarmt (de Gematigde en Warme scenario's) en of
het gemiddelde winterweer meer door westenwind ge-
domineerd wordt (Laag of Hoog). Als we het Parijse
doel van maximaal 2ºC opwarming ten opzichte van pre-
industrieel halen, blijft de kans op een Elfstedentocht on-
geveer 5 %, afhankelijk van de verandering in overheer-
sende windrichting. Laten we de aarde echter tot 2085
opwarmen tot 3.5 ºC boven het gemiddelde van 1981-
2010, zoals in de warme scenario's, dan is de kans na
2050 verwaarloosbaar en kunnen we in totaal niet meer
dan nog één à twee tochten verwachten.
(Klik eventueel op figuur 1 of foto)