HET
WEER,
NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen
zijn soms niet meer helemaal up to
date,
onze excusses daarvoor,
red.
Zo veranderen weerextremen in Nederland
Niet alleen
het gemiddelde weer, maar ook weer-
extremen veranderen in Nederland door klimaat-
verandering. In dit klimaatbericht geven we een update
over hoe de verschillende extremen al zijn veranderd.
Ook blikken we vooruit op wat we in de toekomst
kunnen verwachten op basis van de
KNMI’23 klimaatscenario's.
Natuurlijke variatie?
Het weer is grillig. Door
natuurlijke variatie zijn weer-
extremen dan ook van alle tijden. Of ze optreden of niet
wordt grotendeels bepaald door toeval, een combinatie
van luchtdrukpatronen en lokale effecten. Toch kunnen
we met zogeheten
klimaatattributiestudies aantonen of
de kans op een opgetreden extreme weergebeurtenis
door klimaatverandering is veranderd.
Hitte
De kans op extreme hitte is in Nederland al toe
genomen door de jaren heen. Dat zie je aan de staafjes
in afbeelding 1. De hoogte geeft aan hoeveel tropische
dagen met een maximumtemperatuur boven de
30 graden in dat jaar zijn voorgekomen. De kleur geeft
de maximumtemperatuur op die dagen aan. Door de
jaren heen worden de staafje steeds hoger en donker-
der gekleurd. Dit zet in de toekomst door, waarbij de
extremen
sneller opwarmen dan het
gemiddelde.
Het aantal tropische dagen
neemt in alle klimaat-
scenario’s toe, in De Bilt van gemiddeld vijf per jaar in
het huidige klimaat (gemiddeld over 1991-2020) tot
acht of zelfs 35 in 2100, afhankelijk van de toekomstige
CO2-uitstoot. Vroeger hadden we gemiddeld maar
één
tropische dag per jaar (1901-1930).
Droogte
We spreken van droogte als
er minder neerslag valt
of meer water verdampt dan gemiddeld. In het binnen-
land komen droge zomers al vaker voor in het
binnen-
land dan rond 1950. Dit komt doordat er meer water
verdampt vanwege hogere temperaturen en toe-
genomen zonnestraling. Alle vier de KNMI’23 klimaat-
scenario’s tonen aan dat langdurige droogte in de
zomer toeneemt in de toekomst, zelfs nog meer dan
op basis van de vorige scenario’s was berekend.
Wel blijven natte jaren ook altijd voorkomen.
Eventueel de
afbeeldingen aanklikken s.v.p.
met een gemeten maximumtemperatuur
van 30 graden of meer in De Bilt
(1901-2023). ©KNMI
gemeten naar de hoeveelheid neerslag
in een uur voor tijdvakken, 1951-1990,
1991-2000, 2001-2010, 2011-2020.
©KNMI
in De Bilt waarop de temperatuur niet
boven het vriespunt. komt. ©KNMI
Extreme buien
De opwarming gaat samen
met een toename van
waterdamp in de atmosfeer. Daardoor zien we een
duidelijke trend naar grotere, intensere buien terug in
de metingen. Afbeelding 2 laat zien dat in de laatste
20 jaar de kans op grotere neerslaghoeveelheden in
een uur sterk is toegenomen. De nieuwe fijnmazige
klimaatmodellen die voor de KNMI’23 scenario’s zijn
gebruikt, bevestigen dit. Ze kunnen individuele
zomerbuien veel beter berekenen dan de vorige
generatie en laten zien dat het aantal lichte zomer-
buien afneemt in de toekomst, terwijl het aantal
zware buien met extreme neerslag juist toeneemt.
Mogelijke veranderingen in
onweer, hagel en
windstoten tijdens zomerbuien zijn nog niet goed
aan te geven. Recent onderzoek laat zien dat de
trends hierin namelijk veel onzekerder zijn dan
eerder gedacht. Mogelijk worden de grootste hagel-
stenen groter en worden windstoten en valwinden bij
buien sterker. Of het in Nederland ook vaker gaat
bliksemen, is onzeker.
Kou
Niet alle extremen komen
vaker voor in het klimaat
van de toekomst: zo neemt het aantal dagen met
koude extremen af door klimaatverandering.
De temperatuur op deze dagen stijgt zelfs sneller dan
de gemiddelde temperatuur in Nederland. De lucht
op de koudste winterdagen komt namelijk meestal
uit Noord-Europa, de regio waar de temperatuur in
de winter het meeste toeneemt. Ook hebben we in
de winter steeds minder vaak koude oostelijke wind-
richtingen, maar vaker zuidwestelijke windrichtingen
met aanvoer van relatief warme lucht.
In de periode 1991-2020
bleef de temperatuur in
De Bilt gemiddeld zo’n zes dagen per jaar de gehele
dag onder het vriespunt. Dit noemen we een ijsdag.
Afbeelding 3 laat zien dat het aantal ijsdagen eerst is
toegenomen tussen 1920 en 1960 en daarna
geleidelijk weer is afgenomen. In de periode tussen
1940 en 1970 hadden we vaker oostenwind en daar-
door ook vaker ijsdagen. Sindsdien is het aantal
dagen met oostenwind afgenomen en de
temperatuur gemiddeld gestegen, waardoor het
aantal ijsdagen in De Bilt is afgenomen. In 2050 zal
dit
aantal mogelijk verder zijn afgenomen naar
tussen de drie en vier dagen, in 2100 mogelijk tot
minder dan één.
Stormen en stormvloeden
Ook stormen worden vaak in
verband gebracht met
klimaatverandering. Toch blijkt klimaatverandering in
Nederland voor zover bekend
weinig invloed te
hebben op hoge windsnelheid in Nederland.
De
natuurlijke variatie in stormen is zo groot, dat een
mogelijke trend hier al snel in verdwijnt. Krachtige
wind uit westelijke richtingen zorgt aan de
Nederlandse kust voor hoogwater. De kans op hoge
stormvloeden neemt toe door zeespiegelstijging,
maar dus niet doordat de kans op hoge windsnel-
heden toe zou nemen.
Veranderende risico’s
Het KNMI zet zich in om de
weerextremen van de
toekomst beter in kaart te brengen. Het zijn namelijk
juist de uitersten
en niet de gemiddelden die overlast
en schade veroorzaken en klimaatverandering
vergroot deze risico’s. In het
Early Warning
Centre
werken we hard om tijdig te
waarschuwen voor
gevaarlijk weer zodat overlast en schade zoveel
mogelijk beperkt kunnen worden.
KNMI-klimaatbericht door Lone Mokkenstorm
KNMI /
Weer Servicedienst Leeuwarden/Wytgaard