HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Gevoelstemperatuur (windchill)

In de wind kan het een stuk kouder aanvoelen dan uit
de wind. Dit verschijnsel staat ook wel bekend als
"Windchill". Hoe kouder het is en hoe harder het waait
des te kouder voelt het aan. We kunnen het warmte-
verlies uitdrukken in een gevoelswaarde van de tempe-
ratuur, gevoelstemperatuur genoemd. Het verschil tus-
sen de gemeten luchttemperatuur en de gevoelstempe-
ratuur is een maat voor extra warmteverlies. Er bestaan
verschillende berekenings-methoden, zoals die van
Siple en Passel, ontwikkeld uit experimenten in 1939
tijdens een poolexpeditie. Steadman (1971) baseerde
zijn methode op de hoeveelheid kleding die nodig was
om mensen te beschermen tegen de kou. Het KNMI
maakt gebruik van een in Canada ontwikkelde formule,
die ook in de Verenigde Staten, het Verenigd Konink-
rijk en IJsland wordt gehanteerd. Deze wetenschappe-
lijke onderbouwde methode (Joint Action Group on
Weather Indices) is gebaseerd op het warmtetrans-
port van het lichaam naar de huid. De zogenaamde
JAG/TI-index staat dichter bij de menselijke ervaring
van warmteverlies dan andere methodes.
Verschillende instellingen in ons land die te maken
hebben met gezondheidsadviezen en weerbedrijven,
maken gebruik van de tabel voor de gevoelstempera-
tuur die hierbij hoort. De vermelde gevoelstemperatuur
geldt voor een gezond, volwassen en wandelend per-
soon van gemiddelde lengte. De gevoelstemperatuur
wordt berekend uit een combinatie van de lucht-
temperatuur en de gemiddelde windsnelheid.

De zon speelt geen rol in de berekeningsmethode
maar bij zonnig weer voelt het minder koud aan dan
de berekende gevoelstemperatuur doet vermoeden.
Ook wanneer je met de wind in de rug wandelt, zal het
minder koud aanvoelen. Bij een gevoelstemperatuur
onder -10 graden kunnen na enkele uren verschijnse-
len van onderkoeling optreden. Gevoelstemperaturen
onder de -15 graden kunnen na een uur koudeletsel
opleveren en onder de -20 graden is na een half uur
ook bij goed afdichtende winterkleding al een kleine
kans op bevriezingsverschijnselen. Het begripgevoels-
temperatuur is zeker niet van toepassing op levenloze
objecten zoals machines, gewassen, het antivries in
de auto of kwik. We kunnen de gevoelstemperatuur
dan ook niet meten met een thermometer. Wel heeft
de wind invloed op de snelheid waarmee afkoeling op-
treedt. Daarom bevriezen waterleidingen en verwarm-
ingselementen sneller als het bij vorst bovendien ook
hard waait. De gevoelstemperatuur zoals hier gedefi-
nieerd, geldt ook niet voor dieren. Omdat er bij lage
gevoelstemperaturen een reëel risico bestaat op
onderkoeling, geeft het RIVM adviezen om dat
te voorkomen.